Wydawca treści
Psie zaprzęgi
Błękitne niebo. Wzdłuż drogi stoją rzędy drzew w białych czapach. Spod płóz sanek, ciągniętych przez dwie pary puszystych psów, pryskają w górę kawałki zmrożonego śniegu. Człowiek stojący na sankach krzyczy w niezrozumiałym języku. To nie jest obrazek z dalekiej Laponii, ani ekranizacja książki Jacka Londona, ale coraz częstszy widok w naszym kraju.
Psie zaprzęgi, bo tak należy nazywać dyscyplinę oficjalnie zarejestrowaną przez Ministerstwo Sportu i Turystyki, zdobywają w Polsce coraz większą popularność. I nie chodzi tutaj tylko o profesjonalistów zrzeszonych w klubach i biorących udział w zawodach na całym świecie, ale o ludzi, którzy kochają psy, ruch i przyrodę, a traktujących ten sport jako rekreację jest coraz więcej. Szczególnie, że to doskonały sposób na spędzenie wolnego czasu w lesie, ze swoimi czworonogami.
Bieszczady - stolicą
Choć polskie zimy charakterem odbiegają od tych z Północy, to i w naszym kraju z powodzeniem można jeździć psimi zaprzęgami. Świadczyć o tym mogą nie tylko sukcesy polskich maszerów (maszer to osoba prowadząca zaprzęg) w zawodach Pucharu Świata, Mistrzostw Świata, czy Europy, ale i coraz większa liczba takich imprez organizowana u nas.
Mało który region nadaje się do tego tak dobrze jak polskie góry. Stolicą sportów zaprzęgowych są Bieszczady, nazywane polską Alaską. Od dziesięciu lat w Baligrodzie odbywają się zawody o nazwie „W Krainie Wilka", są też nieco młodsze: „W Krainie Żubra" - w Lutowiskach i „W Kresowej Krainie" w okolicach Lubaczowa. Przyciągają coraz większe rzesze spragnionych rywalizacji zawodników, ich czworonogów oraz widzów. – Z roku na rok zwiększa się popularność tej dyscypliny - mówi Andrzej Ratymirski, założyciel i prezes rzeszowskiego Klubu Sportowego Psich Zaprzęgów „Nome", który od wielu lat jest współorganizatorem zawodów. – Niektórzy, by kibicować, przyjeżdżają nawet z odległych miejscowość.
Bieszczadzkim zawodom kroku stara się dotrzymać Polana Jakuszycka, gdzie co roku gości „Husqvarna Tour". – Nasza impreza jest bardzo widowiskowa – mówi Zyta Bałazy, nadleśniczy Nadleśnictwa Szklarska Poręba, po terenach którego przebiega większość tras. – Ale i w Górach Izerskich jest pięknie.
Zawody psich zaprzęgów promują dyscyplinę, poszczególne regiony Polski i jej przyrodę, integrują lokalne społeczności. Pętle tras przebiegają przez ośnieżone grzbiety gór i lasy. W ich wytyczaniu i organizowaniu zawodów często biorą udział nadleśnictwa. – Psim treningom służą akurat nieczynne drogi i szlaki zrywkowe. Na naszym terenie, ze względu na różnorodne formy ochrony przyrody, ciężko jest wyznaczyć stałe trasy. Organizatorzy co roku muszą uzgadniać ich przebieg i otrzymywać stosowną opinię od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska – tłumaczy pani nadleśniczy.
Na sankach przez jezioro
Zaprzęgi to świetny sposób na oryginalną rekreację. – Psy dają doskonałą możliwość obcowania z przyrodą – mówi Jarosław Kemuś, leśniczy, właściciel ośmiu czworonogów rasy husky. Na co dzień kieruje szkółką w Doręgowicach (Nadleśnictwo Lutówko) i dużo czasu spędza w terenie. Twierdzi jednak, że uczuć, które towarzyszą powożeniu zaprzęgiem nie da się porównać z żadnymi innym. Dzikość psów idealnie komponuje się z naturą.
Chociaż mieszka na Pojezierzu Kaszubskim słynącym z łagodnych zim, nie ma problemów ze znalezieniem terenów nadających się do jazdy. – Można też jeździć po powierzchni jezior skutych lodem – tłumaczy. Nocleg przy kilkunastostopniowym mrozie w towarzystwie dziesięciu psów to niesamowite przeżycie. – Człowieka otacza cisza niekiedy tylko przerywana ich tajemniczym wyciem. Wracając z takiej wycieczki, czuję się, jakbym wracał z dalekiej północnej wyprawy – dodaje.
Pasjonaci zaprzęgów podkreślają, że ten sport jest bardzo mocno związany z lasem. Magda Lupakowa jest leśniczką. O psim zaprzęgu marzyła od dzieciństwa, które spędziła w górskiej leśniczówce. – Od najbliższych sąsiadów dzieliły nas trzy kilometry. Zimą widać było świeże ślady wilków. Do tego pokochałam książki przygodowe, szczególnie Londona – wspomina. - Otoczenie sprawiło, że powstało marzenie. Spełniłam je kilkadziesiąt lat później.
Jarosław Kemuś i Andrzej Ratymirski najchętniej trenują w lesie. – Nie wyobrażam sobie jazdy gdzie indziej – mówi pan Jarosław. Jako leśnik postrzega jednak kwestię wjazdu zaprzęgiem do lasu wieloaspektowo. – Powinniśmy powiadomić o tym zamiarze gospodarza terenu, najczęściej leśniczego – tłumaczy. – Dowiemy się wtedy kiedy i gdzie będziemy mogli poruszać się po lesie bezpiecznie.
Maszer, sled i stake-out
Przygodę z zaprzęgami należy zacząć od psa. – Ktoś mądry powiedział, że huskyego się albo w ogóle nie ma, albo ma się ich kilka – mówi z uśmiechem pan Jarosław. Dlatego należy się przygotować na to, że stadko szybko się powiększy. Właściciele psów zwracają uwagę na to, że przed kupnem pierwszego, należy daną rasę poznać, pojechać na zawody, do hodowli, spotkać się z właścicielem zaprzęgu. Należy pamiętać, że psy to nie rzeczy, które można odstawić na bok. Pani Magdalena zwróciła się po poradę do wicemistrzyni świata. – Nauczyła mnie wszystkiego, przede wszystkim właściwego użycia sprzętu. Wiele też dowiedziałam się pracując podczas zawodów jako jej pomocnik.
- Psy wchodzące w skład zaprzęgu tworzą kennel. Ubiera się je w indywidualnie dopasowane szelki - ważne, żeby zwierzęciu nie zaszkodzić. Do nich podpina się sanki, czyli sled, lub - jak nie ma śniegu - wózek. Ceny sprzętu, tak jak we wszystkich sportach, są zróżnicowane. Można go kupić w profesjonalnych sklepach lub wykonać samodzielnie. Przeciętnie kosztuje tyle, co sprzęt narciarski – mówi Andrzej Ratymirski.
Jarosław Kemuś podkreśla, że husky mają zaprzęgi we krwi i z niecierpliwością czekają na start. Psa nie wolno do niczego zmuszać, ma czerpać z wysiłku radość i satysfakcję. – Każdy maszer powinien wiedzieć, czy jego pies się garnie się do biegu, czy tego nie lubi. Zdarzają się i takie wyjątki – tłumaczy.
Od skłonności czworonoga do biegania zależy też długość szkolenia. Zaczyna się od nauki posłuszeństwa. – To bardzo ważne, bo psi zaprzęg prowadzi się tylko głosem – dodaje pani Magda.
Psów nie wolno poganiać, ciągnąć ani zmuszać do biegu. Maszer może w trakcie zawodów startować w wielu wyścigach, one - nie. Po biegu powinny być nakarmione, nagrodzone za wykonaną pracę i odstawione na zasłużony wypoczynek do stake out, czyli przestrzeni dla nich przeznaczonej.
Należy pamiętać o ustaleniu „ w stadzie" odpowiedniej hierarchii. – W obecności psów jem pierwszy, odwiedzający nas gość wita się najpierw ze mną – mówi pan Jarosław. – To czyni ze mnie samca alfa, psy to czują. Bez takiego poważania, można mieć z nimi kłopoty.
Hawk, Fado i Essuna
Oficjalnie uznaje się, że do sanek najlepiej nadają się psy ras północnych: syberian husky, alaskan malamut, pies grenlandzki i samojed.
Mimo różnic w wyglądzie, rasy te mają wiele cech wspólnych. Są wytrzymałe, niewrażliwe na mrozy, dobrze wykorzystują pokarm i szybko regenerują siły. Do ciężkich warunków życia dostosowały się dzięki specyficznej budowie ciała: obfite ciepłe futro i małe stojące uszy pozwalają ograniczyć straty ciepła.
- Husky to psy pierwotne. Mają bardzo silny instynkt stadny, zachowaniem przypominają wilki – mówi pan Jarosław. To pozostałość po trybie życia przodków. Łapane jesienią, zimą ogrzewały człowieka i służyły mu w zaprzęgach. Wiosną żyły na wolności i musiały wyżywić się same. Dlatego jedzą praktycznie wszystko, nawet mrożoną marchewkę. Cechuje je też umiejętność współpracy, zamiłowanie do ciągnięcia sanek i, po prostu, chęć do wysiłku. Wystarczy popatrzeć na zaprzęgi przed startem – psy się wiercą, niecierpliwią, są pełne radości.
Do zawodów dopuszczane są również tzw. greye, czyli mieszanki chartów z wyżłami. – Właściwie do sanek nadaje się każdy pies ważący powyżej dwunastu kilogramów – twierdzi Andrzej Ratymirski. Jarosław Kemuś nie widzi przeciwwskazań do tego, żeby zwykły kundel biegał w zaprzęgu. – Musi być widać, że garnie się do sanek, nie ucieka przed szelkami, a bieg sprawia mu przyjemność – dodaje.
Wszyscy podkreślają, że w psich zaprzęgach nie jest najważniejszy drogi sprzęt i najnowszej generacji wózki czy sanki. – Można jeździć byle czym – twierdzi pani Magda. – Najważniejsze, żeby się ruszyć. Poczuć wolność, mknąc przez zaśnieżony las.
Najnowsze aktualności
Polecane artykuły
urządzanie lasu
urządzanie lasu
Plan Urządzania Lasu dla PGLLP Nadleśnictwo Prószków sporządzony został na lata 2025-2034 wg stanu lasu na dzień 01-01-2025
Las jest naturalnym bogactwem , pełniącym wiele różnych funkcji: chroni glebę, łagodzi klimat, produkuje olbrzymie ilości tlenu, zatrzymuje pyły i gazy emitowanych do atmosfery przez przemysł, zaspokaja potrzeby człowieka w zakresie rekreacji, jest bazą surowca drzewnego i wielu użytków niedrzewnych (owoce, grzyby, zioła lecznicze). Możliwość korzystania z dobrodziejstw, jakie daje las, zawdzięczamy pokoleniom, które dbały o jego utrzymanie. Naszym podstawowym obowiązkiem jako leśników jest przekazanie przyszłym pokoleniom lasu jeszcze piękniejszego i zasobniejszego. Zadanie te będziemy mogli spełnić wówczas, kiedy będziemy racjonalnie gospodarować w lesie. Aby racjonalnie gospodarować zasobami leśnymi trzeba zawczasu dobrze las poznać, zinwentaryzować, opisać i zaplanować w nim czynności gospodarcze oraz ochronne. Te natomiast zależą od lokalnych warunków przyrodniczych i siedliskowych. Podstawowym dokumentem w działalności gospodarczej i ochronnej nadleśnictwa jest plan urządzenia lasu, który nie tylko zapewnia ciągłość w programowaniu gospodarki leśnej, ale również stwarza możliwość jej korygowania w kolejnych okresach na podstawie aktualnego stanu lasu i analizy dotychczasowej działalności. Zasad sporządzania takich planów uczy dyscyplina nauk leśnych zwana urządzaniem lasu.
Urządzanie lasu to jedna z najważniejszych i zarazem najtrudniejszych nauk leśnych, zajmująca się planowaniem zadań gospodarczych w lasach w taki sposób, by zapewnić trwałość lasu i ciągłość dostarczania przez niego dóbr materialnych oraz spełniania różnorodnych potrzeb społeczeństwa (rekreacyjne wykorzystywanie terenów leśnych).Urządzanie lasu wykorzystuje szeroki zakres wiadomości z wielu dziedzin: leśnictwa (m.in. gleboznawstwa, siedliskoznawstwa, dendrologii, botaniki, hodowli i ochrony lasu, inżynierii leśnej, łowiectwa), ochrony przyrody, geodezji (pomiar gruntów i sporządzanie map), informatyki (obliczenia związane z przetwarzaniem danych uzyskanych w trakcie prac urządzeniowych). Prace z zakresu urządzania są prowadzone przez wyspecjalizowane w tym zakresie jednostki zatrudniające pracowników o odpowiednich kwalifikacjach (w znacznej części posiadają oni wykształcenie leśne lub przyrodnicze) oraz wyposażone w odpowiedni do tego typu prac sprzęt pomiarowy. W Lasach Państwowych urządzaniem lasu zajmuje się państwowe przedsiębiorstwo - Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL) z siedzibą w Warszawie, wraz z 12 oddziałami terenowymi, obejmującymi swym zasięgiem całą Polskę.
Do najważniejszych celów i zadań urządzania lasu należą m.in.:
- inwentaryzacja i ocena stanu lasu, w tym gleb, siedlisk i drzewostanów oraz określenie i kształtowanie naturalnych relacji między nimi,
- rozpoznanie walorów przyrodniczych w lasach oraz opracowanie programu ochrony przyrody dla nadleśnictwa,
- rozpoznanie funkcji lasu w powiązaniu z zagospodarowaniem przestrzennym
- dokonanie podziału lasów – według pełnionych funkcji i przyjętych celów gospodarowania – na gospodarstwa (w tym: specjalne, lasów ochronnych oraz lasów wielofunkcyjnych z dominującą funkcją produkcyjną – zwanych często lasami gospodarczymi),
- określenie długo- i średniookresowych hodowlanych i technicznych celów gospodarki leśnej dla urządzanego obiektu, umożliwiających formułowanie celów doraźnych w poszczególnych drzewostanach,
- projektowanie pożądanej struktury gatunkowej, wiekowej i przestrzennej lasu oraz budowy piętrowej drzewostanów,
- kształtowanie wielkości i struktury zapasu produkcyjnego w urządzanej jednostce, w ramach gospodarstw, obrębów leśnych i w całym nadleśnictwie,
- ustalenie etatów cięć użytkowania rębnego i przedrębnego,
- ustalenie możliwości lokalizacji etatu cięć użytkowania rębnego w wielkości przyjętej za optymalną,
- ustalenie zadań gospodarczych na 10-lecie i określenie sposobów ich realizacji.
Plan urządzenia lasu
Podsumowaniem prac urządzania lasu jest opracowanie dla każdego nadleśnictwa planów urządzenia lasu. Czym właściwie jest ten plan urządzenia lasu? Mówiąc prosto i zrozumiale jest on „Biblią" leśnika, którą kieruje się we wszystkich pracach jakie wykonuje w lesie. Jest to szczegółowy leśny plan gospodarczy, podstawowy dokument gospodarki leśnej, który zgodnie z Ustawą o Lasach tworzony jest co 10 lat według stanu na dzień 1 stycznia pierwszego roku obowiązywania. W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych stanem lasów, (występowaniem szkód lub klęsk żywiołowych), plan urządzenia lasu może być opracowany na okresy krótsze niż 10 lat. Do sporządzenia planu urządzenia lasu niezbędne są informacje o lesie, zarówno o charakterze ogólnym, jak i szczegółowym. Informacje te można podzielić na trzy zasadnicze grupy: geodezyjne, siedliskowe i dendrometryczne. Informacje geodezyjne są podstawą sporządzania różnych map leśnych, projektów dróg, mostów i przepustów, projektów lokalizacji składnic, budynków itp. Informacje z zakresu siedlisko-znawstwa są niezbędne dla celów planowania hodowlanego. Wyniki pomiarów dendrometrycznych informują o stanie drzewostanów i lasu, m.in. wiek, zasobność i produkcyjność oraz o zachodzących zmianach zasobów. Współczesne plany gospodarowania na terenach leśnych wykonuje się, wykorzystując najnowsze osiągnięcia techniki. Podstawowym narzędziem pracy jest tu leśna mapa numeryczna (LMN), będąca częścią systemu informacji przestrzennej (GIS). Mapa ta w sposób graficzny przetwarza i przedstawia dane zebrane podczas prac terenowych. Od lat w urządzaniu lasu stosuje się również coraz to doskonalsze metody wykorzystywania zdjęć lotniczych i satelitarnych, które uzupełniają wyniki prac terenowych. Plany urządzenia lasu sporządzane są obligatoryjnie dla lasów wszystkich form własności. Dla lasów Skarbu Państwa w zarządzie nadleśnictw są to plany urządzenia lasu wykonywane zazwyczaj przez Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL), na podstawie zlecenia przez poszczególne regionalne dyrekcje Lasów Państwowych. Dla lasów prywatnych i wspólnot gruntowych sporządza się uproszczone plany urządzenia lasu, na zlecenie właściwego miejscowo Starosty, natomiast dla lasów innych właścicieli – na zlecenie i koszt tych właścicieli. Tak więc plan urządzenia lasu, w formie praktycznego zastosowania, dba o zachowanie równowagi użytkowania lasów tak by nie przekroczyć wielkości pozyskania surowca (niezbędnego dla funkcjonowania gospodarki kraju), która gwarantowałaby zachowanie lasu dla przyszłych pokoleń. Plan Urządzenia Lasu zatwierdza obecnie Minister Środowiska, który nadzoruje też jego wykonanie.
Etapy sporządzania planu urządzenia lasu
Przed rozpoczęciem terenowych prac urządzeniowych organizuje się naradę z udziałem przedstawicieli odpowiedniej regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, urządzanego nadleśnictwa, wykonawcy prac urządzeniowych, administracji rządowej i samorządowej oraz instytucji i organizacji zajmujących się problematyką ochrony przyrody i środowiska. Jest to tzw. I Komisja Techniczno-Gospodarcza (w skrócie I KTG). W trakcie tej narady ustala się wytyczne do przeprowadzenia prac taksacyjnych oraz sporządzenia map numerycznych. Po tych ustaleniach rozpoczynają się prace urządzeniowe rozdzielone na dwa etapy:
- Terenowa inwentaryzacja w trakcie której dokonywany jest opis taksacyjny lasu, weryfikacja granic wyłączeń taksacyjnych, weryfikacja zapisów powszechnej ewidencji gruntów, zaprojektowanie wskazań gospodarczych dla poszczególnych wydzieleń.
- Prace kameralne, które obejmują: opracowanie danych pochodzących z inwentaryzacji terenowej, przygotowanie bazy danych do Systemu Informatycznego Lasów Państwowych (SILP), obliczenie etatu użytkowania rębnego i określenie powierzchni oraz masy do pobrania w użytkowaniu przedrębnym, sporządzenie planu cięć, wykonanie zestawień, tabel i wykazów, sporządzenia mapy numerycznej zgodnej ze Standardem Leśnej Mapy Numerycznej oraz wykonanie map analogowych.
Owocem zakończenia prac terenowych oraz kameralnych jest projekt planu urządzenia lasu, który zostaje przedstawiony na posiedzeniu II Komisji Techniczno-Gospodarczej (II KTG) celem oceny realizacji wytycznych ustalonych na I KTG oraz akceptacji projektowanych zadań gospodarczych. Następnie projekt planu urządzenia lasu jest udostępniony do publicznego wglądu w siedzibie nadleśnictwa w celu wniesienia ewentualnych poprawek zgłoszonych przez wszystkie zainteresowane osoby czy instytucje.
Następstwem zakończenia wyżej wymienionego etapu jest zatwierdzenie projektu - w drodze decyzji - przez Ministra Środowiska i wówczas staje się on Planem Urządzenia Lasu dla nadleśnictwa, zostaje przekazany do Systemy Informatycznego Lasów Państwowych (SILP-LAS) i jest podstawą do sporządzania rocznych planów gospodarczych.
Plan urządzenia lasu dla nadleśnictwa składa się z następujących części:
- Elaborat, zwierający opis nadleśnictwa, omówienie wyników inwentaryzacji terenowej, zestawienia tabelaryczne, analizę i ocenę gospodarki leśnej poprzedniego 10-lecia, opis i uzasadnienie planu gospodarczego na bieżące 10-lecie oraz Program ochrony przyrody zawierający opis warunków przyrodniczych na terenie nadleśnictwa, istniejących i projektowanych form ochrony przyrody, charakterystykę walorów przyrodniczych i kulturowych, opis planowanych działań nadleśnictwa w zakresie ochrony przyrody oraz prowadzenia gospodarki leśnej uwzględniającej wymogi ochrony przyrody,
- opis taksacyjny lasu zawierający szczegółowe informacje o każdym wydzieleniu: skład gatunkowy, wiek, strukturę warstwową, warunki siedliskowe, miąższość drzewostanu oraz zaprojektowane wskazania gospodarcze,
- wykaz projektowanych użytków rębnych i cięć pielęgnacyjnych,
- mapy o różnej treści i skali: gospodarcze, drzewostanów, siedlisk, walorów przyrodniczych, cięć rębnych itp.
Dokumentem niezbędnym do zatwierdzenia projektu planu urządzenia lasu – na podstawie odpowiednich przepisów Ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko – jest Prognoza oddziaływania projektu planu urządzenia lasu na środowisko i obszary Natura 2000 wraz z pisemnym podsumowaniem zawierającym uzasadnienie wyboru przyjętego dokumentu i informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu.
Aktualny Plan Urządzenia Lasu dla PGL LP Nadleśnictwo Prószków sporządzony został na lata 2025-2034 wg stanu lasu na dzień 1 stycznia 2025. Zatwierdzony decyzją Ministra Środowiska nr DIŁ-WGL.8100.25.2025.MP z dnia 25.08.2025 r..